FOL-verdrag

Er is al veel gesproken over voorliggend voorstel van rijkswet, het FOL-verdrag, de forward operating locations. Een behandeling van negen uur in de Tweede Kamer valt niet elk verdrag te beurt. Over het algemeen heeft het afsluiten van verdragen minder voeten in aarde. Dat het bij dit verdrag geen vanzelfsprekendheid is, is een goede zaak. Voorliggend voorstel van rijkswet betekent de introductie van een grote betrokkenheid van het Koninkrijk bij de Amerikaanse aanpak van de bestrijding van drugscriminaliteit in het Caribisch gebied.

Ik zal mij vandaag tot de volgende punten beperken:
1. De relatie met Plan Colombia
2. De relatie met terrorisme bestrijding
3. Risico's
4. Jaarlijkse evaluatie

De veel te ruime immuniteitenregeling is uitgebreid besproken in de Tweede Kamer. Ik wil me hier beperken tot een enkele observatie. Dit soort ruime regelingen zijn niet goed. Het is van de gekke dat, op het moment dat Amerikaanse militairen een strafbaar feit plegen, het altijd de VS is die bepalen of er sprake is van een rechtsgang en van een veroordeling. Vol trots meldt de minister in de nota n.a.v. het verslag dat, als er vanuit het koninkrijk gevraagd wordt om opheffing van immuniteit, deze vraag door de VS in welwillende overweging genomen zal worden. Wat stelt dat in de praktijk voor?
Daar komt bij dat wanneer Amerikaanse militairen zich schuldig maken aan schendingen van mensenrechten die zouden kunnen leiden tot vervolging voor het Internationaal strafhof, zij op grond van het FOL-verdrag moeten worden uitgeleverd aan de VS. Zo'n opstelling is niet direct goed voor het internationale rechtsgevoel. De VS zou er goed aan doen het verdrag van Rome alsnog te ondertekenen en deel te nemen aan het Internationale Strafhof. Ook zij hebben zich te schikken in de internationale rechtsorde.

Relatie FOL met Plan Colombia
De FOL's zijn militaire steunpunten van waaruit Amerikaanse vliegtuigen antidrugs activiteiten uitvoeren. De VS zien de investeringen in de FOL's als hulp in het kader van Plan Colombia. Er is veel kritiek op Plan Colombia. Plan Colombia bedreigt het moeizame vredesproces, verergert het interne vluchtelingenprobleem en betekent een ernstige aanslag op de volksgezondheid en het milieu. Kortom, het is een extreem gemilitariseerde, mens- en milieuonvriendelijke uitwas van de Amerikaanse 'war on drugs'. Voldoende reden voor de EU en Nederland om geen steun te willen verlenen aan dit plan.

De Nederlandse regering zegt dat er een scheiding is tussen de FOL's en Plan Colombia. De minister stelt in de nota naar aanleiding van het verslag dat als het zo was geweest dat de FOL's mede tot doel hadden gehad de militaire component van Plan Colombia te versterken, de koninkrijksregering niet bereid was geweest toegang tot de steunpunten toe te staan. Vervolgens zegt hij dat "Nederland het Plan Colombia niet in zijn totaliteit afwijst. Ik citeer: "de activiteiten gericht op het bieden van alternatieven verdienen in beginsel steun, afhankelijk van de sociale, economische en landbouwkundige kwaliteit van de geboden alternatieven". Dit is nieuw. Geen totale afwijzing van Plan Colombia. Was dit één van de redenen om te komen tot dit FOL-verdrag en betekent dit dat er toch sprake is van een (indirecte) relatie van de FOL's met Plan Colombia?

De FOL's vormen organisatorisch een onderdeel van een joint interagency taskforce. Deze militairen verzamelen alleen informatie over drugtransporten. De uitvoering van het militaire deel van Plan Colombia valt onder de verantwoordelijkheid van US special operations command. Beide onderdelen vallen, tenslotte, onder Southcom, het commando van de Amerikaanse strijdkrachten in Zuid-Amerika.
De Amerikaanse regering heeft de Minister mondeling toegezegd dat via Southcom geen informatie afkomstig van FOL-vluchten zal worden doorgegeven ten behoeve van andere taken dan het onderscheppen van drugstransporten. Graag zou ik zien dat deze mondelinge toezegging omgezet wordt in een schriftelijke toezegging. Dat geeft toch meer vertrouwen in deze veranderende tijden.
Bij vluchten boven Colombiaans grondgebied vliegen echter ook Colombiaanse functionarissen mee. Deze functionarissen hebben toegang tot alle tijdens die vluchten verzamelde informatie. De minister zegt dat de activiteiten van de Colombianen aan boord van de Amerikaanse vliegtuigen die opereren binnen de door het FOL-verdrag vastgestelde kaders, onder de bepalingen en beperkingen van het verdrag vallen. Hoe denkt de minister dat te kunnen controleren? Komt hier zijn goedgelovigheid om de hoek kijken? En is het niet beter om van de Colombiaanse regering een vergelijkbare toezegging, zoals die van de Amerikaanse regering, te vragen? Op dit moment blijft toch het gevaar bestaan dat er via de communicatiekanalen van deze Colombiaanse functionarissen alsnog informatie gebruikt zal kunnen worden voor andere doeleinden, zoals bijvoorbeeld voor terrorisme bestrijding.

Terrorismebestrijding
De wereld is na 11 september veranderd. Nederland heeft zich momenteel verbonden aan een wereldwijde campagne tegen het terrorisme. De FARC en het ELN zijn eenzijdig door de VS uitgeroepen tot terroristische organisaties, ondanks het feit dat de Colombiaanse regering met beide bewegingen vredesonderhandelingen voert. In het kader van de vredesbesprekingen heeft de FARC een gedemilitariseerde zone ter grote van Nederland toegewezen gekregen. Farcolandia. Hoe groot is de kans dat de Nederlandse regering voor de keuze gesteld wordt de FOL's ter beschikking te stellen in de strijd tegen het terrorisme? Is de FARC ook voor Nederland een terroristische organisatie en moet Farcolandia nu beschouwd worden als een terroristische staat? Wie bepaalt trouwens wat een terroristische organisatie is?

Risico's
Er zijn een aantal risico's verbonden aan de FOL's.
Op het directe operationele niveau is de kans groot op zgn. missers.
In April 2001 werd boven Peru een burgervliegtuig neergeschoten als gevolg van een gezamenlijke Peruaans-Amerikaanse antidrugs operatie. Een moeder en kind kwamen daarbij om het leven. Een verkenningsvliegtuig van de CIA leverde de inlichtingen voor de detectie, ofwel het volgen en het onderscheppen van het vliegtuig dat werd aangezien voor een smokkelvliegtuig. Soortgelijke missies worden uitgevoerd vanaf de FOL's.

Een ander gevaar is een dreigende escalatie van de oorlog in Colombia.
Nederland dreigt zo medeplichtig te worden bij schendingen van mensenrechten in Colombia. Het Amsterdam International Law Center van de Universiteit van Amsterdam concludeert, ik citeer, "Nederland kan direct aansprakelijk zijn op grond van het feit dat het op z'n grondgebied activiteiten toelaat die schendingen van rechten van derde staten inhouden, indien vastgesteld wordt dat Nederland wetenschap heeft of had moeten hebben van die schendingen. Daarnaast kan Nederland indirect aansprakelijk zijn voor medeplichtigheid aan de schendingen van het volkenrecht in Colombia. Nederland verleent zij het op indirecte wijze, steun aan, dan wel assistentie bij deze schendingen door de FOL's ter beschikking te stellen aan de VS." Geen prettig vooruitzicht lijkt me.
In deze wat academische discours kan Nederland strikt genomen voor het Internationaal strafhof worden gesleept. De VS niet, want zij erkennen het Hof niet.

De jaarlijkse evaluatie
Over inhoud van deze evaluatie blijft de minister in de nota naar aanleiding van het verslag vaag. Er heeft voorbereidend overleg plaatsgevonden op ambtelijk niveau met de VS en er is overeenstemming bereikt over het feit dat er zo'n jaarlijkse evaluatie is. Het hoe en wat erin moet staan is nog open. De minister zal e.e.a in een briefwisseling met zijn ambtgenoot van de VS vastleggen. Wat moet ik me daar allemaal bij voorstellen? Wie gaat de evaluatie doen? Komen de vluchtgegevens er in te staan? Komt er antwoord op de vraag welke toestellen er gebruikt worden voor wat soort missies? Welke foto's zijn er gemaakt, waar zijn ze voor gebruikt? Essentiële gegevens over de vluchtbewegingen vanaf Aruba en Curaçao moeten ter beschikking komen van de Kamer. Anders is een goede openbare democratische controle van wat er op de eilanden gebeurt niet mogelijk.

GroenLinks is zeer kritisch over voorliggend verdrag. Letterlijk wordt er een grens overschreden als de Amerikanen in de gelegenheid worden gesteld om vluchten boven Colombia uit te voeren. Grote vraag blijft of deze manier van drugsbestrijding effectief is. Het aantal inbeslagnemingen is het laatst jaar toegenomen. Dertig tot veertig procent van de handel wordt onderschept. Dat is een goede zaak. Negatief is echter dat het niet betekent dat er minder verhandeld wordt. Effectief betekenen deze cijfers dat de productie opgevoerd wordt. De hoeveelheid voor consumptie blijft gelijk. Deze vorm van drugsbestrijding is contra productief. De financiering van de FARC met drugsgelden heeft er in ieder geval niet onder te lijden. Het fragiele vredesproces in Colombia verdient onze aandacht. Niet het aanpakken van de drugshandel zal tot vrede leiden, maar een duurzame vrede zal bijdragen aan het aanpakken van de drugshandel.

Uitgesproken tekst geldt