Europadebat in de Eerste Kamer

| Geen reacties

Jaarlijks wordt er in de Eerste Kamer een Europadebat gevoerd. Zo ook dit jaar.
De grote onderwerpen zijn de uitbreiding van de Europese Unie met 10 nieuwe leden en de Conventie.
Volgende week is de Top van Kopenhagen waar de ministers een beslissing over de uitbreiding zullen nemen. Het was dan ook een goede gelegenheid om de ministers nog even aan de tand te voelen.

Hieronder volgt mijn bijdrage.

Europadebat 2002
Bijdrage Ans Zwerver, GroenLinks.

Europa staat aan de vooravond van één van de meest belangrijke en meest omstreden beslissingen. Over anderhalve week nemen de Europese regeringsleiders een definitief besluit over de toetreding van tien nieuwe lidstaten. De Europese Unie is een nieuwe fase ingegaan met de voorstellen van de Europese Conventie. Tegelijkertijd zwelt de oorlogstaal in Washington aan. De Unie is verdeeld over de kwestie Irak en kan Washington niet van zijn aanvalsplannen afbrengen.

Over de EU-uitbreiding is zowaar een soort van maatschappelijk debat ontstaan in Nederland. Rijkelijk laat, dat wel. Nu heeft de discussie iets van een achterhoedegevecht. De VVD vindt de uitbreiding eigenlijk te kostbaar en gebruikt, of beter gezegd misbruikt, de uitbreiding voor electoraal gewin.
Ondertussen wordt in de Conventie de toekomst van Europa bepaald, en de plaats van Nederland in het toekomstige Europa. Over de Conventie is nog te weinig debat, en dat valt ook de regering te verwijten. De regering komt met een ambitieloze beleidsnotitie getiteld “Europa in de steigers”. Hoe een Europa “uit de steigers” er uit zou moeten zien lijkt voor deze regering een groot vraagteken. Dat getuigt van weinig daadkracht en visie, dat lokt ook geen debat uit

De oneigenlijke koppeling tussen hervorming van het Europese landbouwbeleid en de uitbreiding van de EU heeft niet veel goodwill, maar wel veel onbegrip opgeleverd. Nederland is bezig zich te isoleren. Het zal een hele klus worden om weer een serieuze, vertrouwenwekkende gesprekspartner te worden. Hoe gaat de minister dat aanpakken?


Conventie
De opdracht van de conventie is om de EU dichter bij de mensen te brengen en beter bestuurbaar te maken. De Conventie heeft een outline, een geraamte zoals Giscard d’Estaing het noemt, gepresenteerd voor een Europese Grondwet.
Het gaat om macht, het gaat om bevoegdheden en om democratische controle
met als grote vraag: hoe communautair wordt de EU.

Het ziet er naar uit dat een grote meerderheid in de Conventie het EU-grondrechtenhandvest bindend wil maken en de EU wil laten toetreden tot het EVRM. Van beide, elkaar aanvullende opties is mijn fractie groot voorstander. Ik vraag de regering of zij volhardt in haar verzet tegen beide opties? Zo ja, waarom? Bemoeilijkt dit achterhoedegevecht de Benelux-samenwerking niet, leidt het niet af van de verwezenlijking van andere prioriteiten?

Veel belangrijker bijvoorbeeld is de onderlinge verhouding tussen de Europese Raad, de Europese Commissie en het Europees Parlement. Een sterke Europese Commissie is in het belang van de kleinere lidstaten. Op deze manier worden zij niet volledig overgeleverd aan de nukken en grillen van de groten. De Conventie dreigt die richting in te gaan als zij instemt met de voorstellen van de voorzitter om de positie van de Europese Raad te versterken door het benoemen van een vaste president van die Raad en daarmee tegelijk het roulerend voorzitterschap af te schaffen. Daardoor dreigt het intergouvernementele karakter versterkt te worden, zeker als die ongekozen president – wat een ondemocratisch monstrum overigens – ook nog eens de verantwoordelijkheid krijgt voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. De parlementaire verantwoording raakt hier helemaal zoek.

Het voorstel van D’Estaing heeft een klein federaal hoofdje waarvan de basis gevormd blijft worden door een brede intergouvernementele samenwerking. Achteroverleunen ten aanzien van de Conventie is niet meer aan de orde. Onze parlementaire afgevaardigden waren vanaf het begin actief. Gelukkig is de regering nu ook wakker geworden. Onder leiding van de staatssecretaris gaat Nederland in Benelux verband oppositie voeren tegen het voorstel van Giscard. Maar hoe gaat dat precies?
De coalitie CDA VVD LPF zit qua Europabeleid niet op één lijn. Het CDA is voorstander van de communautaire methode, terwijl de VVD, bij monde van zijn lijsttrekker de heer Zalm, er niet van overtuigd is dat Nederland gebaat is bij een versterking van de communautaire instellingen van de Europese Unie. De staatssecretaris, ook van VVD huize, ziet dat weer anders. Hoe gaat de VVD met deze interne verdeeldheid om? Wat is het officiële beleid van de VVD in deze? Het lijkt me toch een moeilijk uitgangspunt bij eventuele voortzetting van een coalitie tussen CDA en VVD. Duidelijkheid is hier op zijn plaats.

Op het gebied van gemeenschappelijk buitenland- en veiligheidsbeleid zal de conventie nog het nodige werk moeten verzetten. De nasleep van de aanslagen in de VS hebben duidelijk gemaakt dat er in de EU niet één Europese stem en niet één Europees telefoonnummer is. Er is niemand in de EU te vinden die de legitimiteit en de zichtbaarheid heeft om namens de burgers van Europa te spreken. De tijdelijke voorzitter van de EU heeft dat niet, de voorzitter van de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger hebben dat ook niet. Dit verzwakt de positie van de Unie.
GroenLinks vindt dat er dan ook een einde moet komen aan de ondoorzichtige intergouvernementele constructies die ondermeer het buitenland beleid van de Unie doorwoekeren. De regering zegt dan wel te streven naar een Europa dat krachtig en effectief wil optreden, maar hoe denkt zij dat te bereiken langs de intergouvernementele weg? Waarom niet ondubbelzinnig kiezen voor een Europese regering en scheiding van machten? Het Europees parlement wordt dan volledig medewetgever en controleur. Dit betekent in mijn optiek dat de hoge vertegenwoordiger voor buitenlands beleid – de heer Solana – ondergebracht moet worden bij de Europese commissie. Op die manier wordt er duidelijkheid geschapen.

Voor GroenLinks is Europa meer dan markt en munt.
Internationale solidariteit, sociaal beleid en duurzame ontwikkeling verdienen een prominente plaats op de agenda. Daaruit volgt dat het niet meer dan normaal is dat Sociaal Beleid en Duurzame Ontwikkeling onderdeel uitmaken van de Conventie.
In de Conventie, is het sociaal beleid van de Unie tot nu toe nauwelijks onderwerp van gesprek geweest. Met de uitbreiding van de Europese Unie voor de deur is verdediging en ontwikkeling van sociale rechten op Europees niveau bittere noodzaak om uitholling van bijvoorbeeld de sociale zekerheidsstelsels te voorkomen. De passiviteit die bijvoorbeeld in de Conventie te zien is, steekt daar schril bij af. Wat is de inzet van de regering om dit onderwerp prominent op de agenda te krijgen?

Tot slot het groene gehalte van Giscards geraamte.
Dat houdt niet over. De EU dreigt een grote stap terug in de tijd te zetten. Het beginsel van duurzame ontwikkeling, dat mede dankzij Nederland bij het Verdrag van Amsterdam is opgenomen in de preambule en de doelstellingen (artikel 2) van het EU-verdrag, ontbreekt in Giscards voorstel. Het geraamte noemt bij de doelstellingen van de EU (artikel 3) slechts "een hoog niveau van milieubescherming". Dat is onvoldoende. Duurzame ontwikkeling is veelomvattender dan milieubescherming; de essentie van het begrip is dat consumptiepatronen en productieprocessen zodanig gewijzigd worden dat natuurlijke hulpbronnen niet verder worden uitgeput en de aarde voor toekomstige generaties bewoonbaar blijft. Dat vraagt om een mondiale herverdeling van de schaarse milieugebruiksruimte. Als de EU hierbij niet het voortouw houdt, wie dan wel? Wil de regering zich inzetten voor het behoud van de bepalingen uit het Verdrag van Amsterdam over milieu en duurzame ontwikkeling?
Is de regering bereid om met kracht te pleiten dat de doelstelling 'duurzame ontwikkeling' en het beginsel van externe integratie zoals verwoord in het Verdrag van Amsterdam, opgenomen worden in de EU-grondwet?
Ik overweeg een motie op dit punt.

Uitbreiding
Respect voor mensenrechten is een van de eisen voor het lidmaatschap van de Europese Unie. De Raad van Europa is een belangrijke motor en een belangrijk discussieplatform geweest om de mensenrechten in landen te verbeteren. In veel landen die lid zijn van de Raad van Europa met inbegrip van diverse nieuwe EU landen is de mensenrechtensituatie niet op orde. Regelmatig bespreken wij in de parlementaire assemblee van de Raad van Europa rapporten die handelen over de kwaliteit van de rechtsstaat en de democratie, de integriteit van de overheid en de humanitaire en gelijke behandeling van mensen. Kortom, over schendingen van mensenrechten.
In Hongarije en Slowakije zijn er veel misstanden gesignaleerd bij de behandeling van de Roma. Uit onderzoek blijkt dat in Slowakije veel Roma vrouwen gedwongen gesteriliseerd worden. In Estland en Letland hebben inwoners van Russische oorsprong een tweederangs positie. De drempel voor het verwerven van staatsburgerschap ligt hoog.
De ontwerp-richtlijn betreffende de status van langdurig ingezeten derdelanders die de Europese Commissie vorig jaar heeft gepresenteerd zou de rechtspositie van de Russische en statenloze ingezetenen van Estland en Letland kunnen verbeteren, zeker indien deze richtlijn ook in lokaal en Europees stemrecht voorziet. Zet de regering zich, conform de motie-Rosenmöller die de Tweede Kamer op 23 oktober heeft aangenomen, in voor spoedige aanname van deze richtlijn door de Raad? En betekent dat dat Nederland ook niet probeert af te dingen op de voorstellen van de Commissie?

Rechten van homo’s en lesbiennes worden èn in kandidaatlidstaten èn in de lidstaten nog regelmatig geschonden. Hier moet wel bij aangetekend worden dat in de recordtijd van vier jaar veel ten goede veranderd is in de kandidaat lidstaten. Zonder het werk van de Raad van Europa en het uitzicht op lidmaatschap van de EU was dit nooit zo snel gebeurd.
Het grote probleem blijft implementatie van de wetgeving. Juridische systemen functioneren slecht of zijn onderbezet. Binnen overheidsadministraties komt nog veel corruptie voor. Als we echt op weg gaan naar een verenigd Europa dan is het onacceptabel dat burgers in de ene lidstaat aanmerkelijk minder rechtsbescherming en zorgvuldige behandeling genieten dan in de andere.

Cyprus
Cyprus voldoet aan alle criteria en kan in die zin zo toetreden tot de EU. Als dat gebeurt dan heeft de EU een lidstaat waar een VN vredesmacht is gestationeerd om de vrede te bewaren. Er is dan wel vrij verkeer van mensen en goederen mogelijk tussen het zuidelijk deel van Cyprus en de EU, maar niet tussen het zuidelijk deel van Cyprus en het noordelijk deel. Zo wordt het noordelijk deel nog verder geïsoleerd.
Kofi Annan heeft een nieuw plan de wereld ingestuurd dat van Cyprus een federale staat maakt met een eigen regering voor de twee landsdelen en daarboven een “roulerende” regering voor het hele eiland. Leidt dit plan, in de ogen van de minister, tot een duurzame oplossing. Het streven moet toch zijn een ongedeeld Cyprus?
Op de Europese Raad in Helsinki in 1999 is duidelijk afgesproken dat een politieke oplossing de toetreding zal vergemakkelijken, maar dat het geen voorwaarde is. De EU heeft tot nu toe de kwestie Cyprus vooral aan de VN overgelaten. Een grotere inzet van de EU om tot een duurzame oplossing te komen lijken me op z’n plaats.
In de brief aan het parlement (van 15 november) over dit onderwerp schrijft de minister dat Nederland niet eerder dan tijdens de Europese Raad een definitief besluit neemt over toetreding van Cyprus.
Het lijkt mij rijkelijk laat. De minister kan vandaag toch wel beoordelen of in zijn ogen serieus gezocht wordt naar een duurzame oplossing? En aan welke zijde de grootste blokkades liggen?
Turkije speelt een cruciale rol in het hele conflict. Vindt de minister dat een constructieve houding van Turkije ten opzichte van Cyprus een reden zou kunnen zijn om Turkije “iets” te bieden op de Top van Kopenhagen?
De opstelling van Griekenland om een veto uit te spreken over de uitbreiding wanneer Cyprus niet toegelaten wordt, vindt mijn fractie verwerpelijk. Dit moet onomwonden afgekeurd worden. Is dit ook gebeurd?

Turkije en de EU
Turkije wil, onder leiding van Mr. Erdogan, graag een datum waarop de onderhandelingen gestart kunnen worden. In Kopenhagen wordt een besluit genomen over de volgende fase in de Turkse kandidatuur.
Giscard d'Estaing, in het kielzog van de Paus, is geen voorstander van toetreding van Turkije tot de EU, ongeacht of Turkije aan de Kopenhagen criteria voldoet. Ankara ligt niet in Europa, de Islam is geen onderdeel van de waardengemeenschap van Europa. Europa heeft christelijke wortels en daar hoort Turkije niet bij, wordt er gezegd. Hou Turkije buiten de deur is dè boodschap. Een heel verkeerd signaal, richting Turkije en richting de miljoenen moslim-migranten die in de Europese Unie wonen. Bepaald geen uitnodiging tot integratie.
In Turkije is een strikte scheiding tussen kerk en staat. Het secularisme wordt streng bewaakt door het militaire establishment. Het Kemalisme en moslimfundamentalisme hielden elkaar lang in een houdgreep met als gevolg beperkingen op de vrijheid van meningsuiting. De rol van het leger zal in Turkije teruggedrongen moeten worden, maar dat mag dan niet leiden tot een islamitische rechtsstaat. Dit is de uitdaging voor de nieuwe Turkse regering.

GroenLinks hecht er sterk aan dat Turkije voldoet aan de Kopenhagen-criteria. Een evaluatie op de implementatie van deze criteria moet niet te vroeg, maar ook niet te laat gebeuren. Het is begrijpelijk dat Turkije een duidelijker perspectief op toetreding wil hebben. De vorige Turkse regering heeft veel hervormingen doorgevoerd. Dat is goed, maar Turkije voldoet momenteel nog niet aan de Kopenhagen criteria. Er is nog veel werk aan de winkel. Je kunt het land echter niet jarenlang in onzekerheid laten verkeren over zijn Europese kansen, zeker niet als de hervormingen doorgaan.
Vòòr de Turkse verkiezingen zoemde het idee rond om in 2003 een review te maken over Turkije. Er zou dan gekeken worden in hoeverre Turkije voldoet aan de Kopenhagen criteria (mensenrechten, kwaliteit van wetgeving en juridische hervormingen) en op basis van deze review zou wel of niet een datum vastgesteld kunnen worden waarop Turkije een begin kan maken met de toelatingsgesprekken tot de EU.
GroenLinks is er voor dat er in Kopenhagen afgesproken wordt om in 2004 een dergelijke review te houden. Turkije heeft dan nog een kleine twee jaar om alle noodzakelijke hervormingen door te voeren èn er is zicht op een datum.
Wat is de visie van de minister in deze? Is hij voorstander van zo’n review op dat tijdstip? Ik krijg af en toe het donkerbruine vermoeden dat het CDA zich achter de Kopenhagen criteria verschuilt, maar zich eigenlijk goed kan vinden in de opvatting van de Paus en Giscard d’Estaing in deze! Is dat zo?

Voorzitter.
De grote vraag is hoe de huidige 375 miljoen EU-burgers reageren op de uitbreiding met 75 miljoen Midden- en Oost-Europeanen. Uit peilingen blijkt dat veel mensen verwachten dat de uitbreiding meer migratie en criminaliteit tot gevolg heeft. Daarnaast zijn ze bang dat de eigen werkgelegenheid bedreigd wordt. In Nederland spelen dit soort gevoelens ook. Deze demissionaire regering is eerder een voedingsbodem geweest voor negatieve geluiden rondom de uitbreiding dan een aanjager voor een fundamentele, inhoudelijke discussie. Momenteel wordt er gestudeerd op twee moties van de Tweede Kamer over de mogelijkheden voor een referendum, over de uitbreiding en over het resultaat van de Conventie. De regering ziet hier niets in. Ziet zij niet dat er een probleem is met het draagvlak voor Europa, wanneer veel burgers het gevoel krijgen dat zij met voldongen feiten worden geconfronteerd?

Landbouwhervormingen.
GroenLinks bepleit sinds jaar en dag de noodzaak om de landbouw in de EU te hervormen. Hervormingen zijn noodzakelijk waarbij voedselveiligheid, plattelandsbeleid en natuurbeleid een centrale plaats innemen. Dat er door de Nederlandse regering in aanloop naar de Top van Brussel een koppeling is aangebracht tussen landbouwhervormingen en de uitbreiding is opportunistisch en oneigenlijk. Het belangrijkste doel van de top in Brussel was de voorbereiding van de uitbreiding en daarover zijn spijkers met koppen geslagen. Dat is een succes. Maar op landbouwgebied heeft de Nederlandse regering, door zich te isoleren, kansen laten liggen. Nederland is dan wel thuisgekomen met een verlaging van het inflatiecorrectie-percentage (1%) zodat er enige degressiviteit wordt toegepast maar er zijn geen concrete afspraken gemaakt over broodnodige hervormingen. Sterker nog, terwijl Eurocommissaris Fischler en de Duitse minister Künast betoogden dat het debat over de voorstellen uit de Mid-Term Review van Fischler doorgang zou vinden, stelde president Chirac dat de Mid-Term Review van tafel was. Het lijkt mij nodig dat hier duidelijkheid over geschapen wordt, want de voorstellen van Fischler vormen een belangrijke aanzet voor vergroening van het EU-landbouwbeleid. Ziet de regering mogelijkheden om op de Top van Kopenhagen deze duidelijkheid te scheppen en Fischler de rug te sterken?


De relatie EU – Rusland
De afschuwelijke gijzeling in Moskou heeft de oorlog in Tsjetsjenië op een schrille manier weer op de internationale agenda gezet. Waar ze nu trouwens weer van afgevallen is.
De wereld kijkt al jaren machteloos toe en na 11 september zijn de (sporadische) internationale protesten verstomd. Dagelijks sterven er mensen in Tsjetsjenië aan de gevolgen van deze oorlog. De Internationale Helsinki Federatie stelt dat het Russische leger de afgelopen drie jaar in Tsjetsjenië zo’n 20.000 burgers heeft gedood. De schendingen van mensenrechten, zowel door gewapende Tsjetsjeense rebellen als door Russische politie en veiligheidstroepen, hebben een gemeenschappelijke achtergrond: een klimaat van straffeloosheid, gebrekkige discipline binnen leger en politie, minachting voor menselijk leven, racisme en gebrek aan implementatie van internationale mensenrechtenstandaarden.
Moskou wil geen discussie over Tsjetsjenië. Moeten de OVSE en de Raad van Europa hier niet nadrukkelijker stelling tegen nemen? Gaat Nederland hier als voorzitter aan trekken? Hoe denkt zij de OVSE te revitaliseren nu Rusland die club alleen maar lastig vindt?
De EU wil een politieke oplossing voor het conflict in Tsjetsjenië, maar welke concrete maatregelen worden er door de EU voorgesteld om tot een oplossing van het Tsjetsjeense probleem te komen? Er moet druk op de Russen worden uitgeoefend om enige vorm van internationale bemiddeling te accepteren.
Wat doet Nederland om de mensenrechtenschendingen in Tsjetsjenië op de agenda te krijgen? Wordt het ondertussen niet hoog tijd dat het comité van ministers in de Raad van Europa een statenklacht tegen Rusland indient? Nederland zou hierin het voortouw kunnen nemen.

Europol
Vorig jaar heeft Europol een gecombineerde strategie gepresenteerd om illegale immigratie en mensenhandel te bestrijden. Dat zou effectiever zijn.
Dat is volgens mij een grote fout. Een klein percentage van slachtoffers van vrouwenhandel komt zonder geldige papieren de EU binnen. De meeste komen legaal de grens over.
Illegale migranten komen met behulp van smokkelaars de grens over zonder geldige papieren.
Dit betekent dat als de EU er in slaagt illegale immigratie tegen te gaan dit geen impact zal hebben op het tegengaan van mensenhandel. Wat nodig is, is een specifiek Kaderbesluit dat zich primair richt op de strafrechterlijke aanpak van mensenhandel.
Binnen de EU zijn verschillende regels ten aanzien van de opvang van slachtoffers van mensenhandel. Het zou wenselijk zijn dat er EU breed minimale standaardregels komen waarin de rechten van slachtoffers van mensenhandel geregeld zijn.

Dringend nodig zijn in de optiek van GroenLinks ook Europese minimumnormen voor de behandeling van verdachten. Normen voor het voorarrest bijvoorbeeld, dat in een aantal lidstaten en zeker ook kandidaat-lidstaten onaanvaardbaar lang duurt. En ondertussen treedt straks wel het EU-arrestatiebevel in werking. Inmiddels heeft één van de direct betrokkenen aan Nederlandse zijde, EU-ambassadeur Ben Bot (CDA), bij zijn vertrek uit de diplomatieke dienst toegegeven dat hier sprake was van beroerde Europese 'scoringsdrift': "Je kunt uitgeleverd worden voor iets dat niet strafbaar is in Nederland, maar elders wel, dat gaat ver. Dat had ik allemaal wat beter doordacht willen zien." (Volkskrant, 13-11-2002)
Onderschrijft de regering deze wens? Welke consequenties trekt zij uit deze kritiek op haar paarse voorganger? Wat GroenLinks betreft is een eerste stap in het repareren van de schade het opstellen van bovengenoemde minimumnormen. De Europese Commissie heeft begin dit jaar een werkdocument gepresenteerd onder de titel 'bescherming van verdachten en gedaagden in strafrechtprocedures'. Is de regering bereid te bevorderen dat de Raad er bij de Commissie op aandringt dit werkdocument en de reacties daarop uit de juridische wereld om te zetten in een concreet wetsvoorstel? Het waarborgen van rechten van verdachten – het wordt nog wel eens vergeten dezer dagen - is het beschermen van rechten van burgers, van ons allemaal.

Voorzitter.
Ik ben benieuwd naar de beantwoording van de bewindslieden.

Laat een reactie achter

Dagboek Archief

Aangedreven door Movable Type 4.38