Een referendum in Tsjetsjenië is geen oplossing

| Geen reacties

De dramatische gijzeling in Moskou heeft de oorlog in Tsjetsjenië weer even onder de aandacht gebracht van de wereld. Heel even, want wat kunnen we er aan doen? Als het om Tsjetsjenië gaat overheerst machteloosheid. Na 11 september 2001 zijn de toch al sporadische internationale protesten verstomd. Na het gijzelingsdrama in Moskou en bloedige bomaanslagen op Russische kantoren in Grozny gaan de Russen meedogenlozer dan ooit te werk in Tsjetsjenië.

Voor de buitenwacht heeft Rusland maar een boodschap: alles is onder controle, de oorlog is voorbij en de internationale bezorgdheid is misplaatst. Kijk maar: de vluchtelingenkampen lopen leeg en mensen keren terug naar Grozny, waar volgens de Russen het leven zijn normale gang neemt. Een referendum is de jongste vondst in deze door Putin geregisseerde show. Op 23 maart mogen de Tsjetsjenen naar de stembus om te kiezen voor een nieuwe grondwet en een nieuwe verkiezingswet.
Alleen mag er nog niemand komen kijken. Pottenkijker worden op alle mogelijke manieren geweerd. En terecht, want zij hebben niet veel tijd nodig om te zien dat het leven in Tsjetsjenië verre van normaal is. Zij zouden ook meteen merken dat de Tsjetsjeen bevolking helemaal niet om een referendum gevraagd heeft. De vrede van de Russen is ver te zoeken. De haat ligt voor het oprapen.

De oorlog in 1994-1996 en de strijd sinds 1999 hebben het land totaal verwoest zonder dat er een oplossing over de status van het land dichterbij is gekomen. Volgens de Internationale Helsinki Federatie heeft het Russische leger de afgelopen drie jaar in Tsjetsjenië zo’n 20.000 burgers gedood. De schendingen van mensenrechten, zowel door gewapende Tsjetsjeense rebellen als door Russische politie en veiligheidstroepen, hebben een gemeenschappelijke achtergrond: een klimaat van straffeloosheid, gebrekkige discipline binnen leger en politie, minachting voor menselijk leven en regelrecht racisme.
De situatie in Tsjetsjenië is niet veilig. Het land is gebarricadeerd door 80.000 Russische soldaten (één soldaat voor acht volwassen burgers), die overal wegversperringen hebben opgeworpen, waardoor het voor burgers onmogelijk is om zich vrij te bewegen. Ondanks deze militaire bezetting is Tsjetsjenië het enige land in Europa waar burgers dagelijks groot gevaar lopen ontvoerd, geslagen, gemarteld, verkracht of vermoord te worden. De Nederlander Arjan Erkel, hoofd van de missie van Artsen zonder Grenzen, is al meer dan vijf maanden spoorloos verdwenen.
Mensen “verdwijnen” en hun lichamen worden later teruggevonden in massagraven of gewoon simpelweg in de berm van de weg. In de eerste twee weken van januari zijn er elf mannen verdwenen rondom Grozny, vier mannen werden ontvoerd tijdens een razzia bij de centrale markt en tien verminkte lijken werden langs de kant van de weg gevonden. Verscheidene getuigen hebben verklaard dat de geïdentificeerde personen drie weken daarvoor ontvoerd werden door de Russische veiligheidstroepen.
Het laatste waar de Russische autoriteiten aan beginnen is het bestraffen van soldaten die verantwoordelijk zijn voor serieuze schendingen van mensenrechten. Onlangs is de Russische kolonel Budanov, waarvan bewezen is dat hij een Tsjetsjeens meisje verkracht en vermoord heeft, door de rechtbank vrijgesproken op grond van “tijdelijke waanzinnigheid”. En het is waar, in Tsjetsjenië heerst inderdaad de waanzin, niet tijdelijk, maar permanent, en niet alleen bij de Russen, maar evenzeer bij de Tsjetsjeense rebellen.

Het maart-referendum is geen wens van de Tsjetsjeense bevolking. Het is een farce, ingestoken door de Russen. De volkspetitie waarin om een referendum werd gevraagd, is van onversneden Sovjetmakelij. Of de ondertekenaars ook in het bevolkingsregister voorkomen is onduidelijk, en het verhaal gaat dat de namen van in Tsjetsjenië gestationeerde Russische soldaten, en dat zijn er nogal wat, voorkomen op de petitie. Dat schiet lekker op.
Maar afgezien daarvan zijn de omstandigheden om tot een eerlijk referendum te komen afwezig. Goede, objectieve informatievoorziening ontbreekt. Er is geen vrije, onafhankelijke media in Tsjetsjenië. De mensen zijn voor hun informatie afhankelijk van de Russen en kopieën van de nieuwe grondwet, waar het referendum over gaat, zijn nauwelijks te krijgen. Publiek debat over het referendum is onmogelijk en politieke partijen hebben geen podium om hun standpunten over het voetlicht te brengen. Er kunnen ook geen internationale waarnemers op toezien, omdat hun veiligheid door niemand kan worden gegarandeerd. De voorwaarden voor een eerlijk referendum zijn niet aanwezig.
Het referendum zal op geen enkele manier bijdragen aan een oplossing voor het conflict in Tsjetsjenië. Die oplossing komt alleen in zicht als de internationale gemeenschap druk uitoefent op Rusland. Daarbij gaat het allereerst om gerechtigheid: Het is de taak van Rusland serieus om te gaan met het berechten van diegenen die mensenrechten schenden. Daar begint het.
Het gaat ook om humanitaire principes die de Russen nu aan hun laars lappen. Zij moeten stoppen met de gedwongen terugkeer van duizenden vluchtelingen en ontheemden uit de vluchtelingenkampen in de regio en vrije toegang verlenen en de veiligheid garanderen aan de internationale media en internationale hulporganisaties die het gebied willen bezoeken.
Voor een politieke oplossing zullen de Russen aan de onderhandelingstafel moeten gaan zitten met woordvoerders uit de Tsjetsjeense gemeenschap. Zonder hen geen vrede. Het is te gemakkelijk president Maskhadov af te doen als een terrorist. Hoe je het ook wendt of keert, hij blijft de laatste democratisch gekozen Tsjetsjeense president
In de parlementaire assemblee van de Raad van Europa staat het conflict in Tsjetsjenië regelmatig op de agenda. De Raad schrijft verontrustende rapporten en doet aanbevelingen richting Rusland. Daar gebeurt niets mee. De Russen schuiven zonder veel omhaal alles terzijde en blijven hun gang gaan.
Het zou Nederland als voorzitter van de OVSE en toekomstige voorzitter van de Raad van Europa (in november dit jaar) en de Europese Unie (2004) sieren als zij actief zou gaan pleiten voor uitstel van het referendum. Sancties moeten daarbij niet langer uit de weg worden gegaan. De OVSE heeft weliswaar geen sanctiemiddelen in handen, maar de Raad van Europa en de Europese Unie hebben dat wel. De parlementaire assemblee van de Raad van Europa kan het stemrecht van de Russische delegatie in de assemblee afnemen en het Comité van Ministers zou over kunnen gaan tot het indienen van een Statenklacht. Nederland kan hierin het voortouw nemen.
Het is een kwestie van beschaving dat Tsjetsjeense burgers de mogelijkheid krijgen om zelf voor een nieuwe grondwet te kiezen. Dit moet dan wel hun grondwet zijn en niet een decreet uitgevaardigd in Moskou. Het is de hoogste tijd dat de internationale gemeenschap zijn verantwoordelijkheid voor dat type beschaving neemt en ophoudt om omwille van allerhande geopolitieke redenen deze principes terzijde te schuiven.


Ans Zwerver
Lid Eerste Kamer GroenLinks
Lid parlementaire assemblee Raad van Europa

Laat een reactie achter

Dagboek Archief

Aangedreven door Movable Type 4.38