Europese Grondwet

| Geen reacties

GroenLinks heeft zich, samen met andere groene partijen in Europa, van meet af aan ingezet voor het bijeenroepen van een Conventie om een Europese Grondwet te ontwerpen. Het voorstel kon worden verwezenlijkt toen de onderhandelingen tussen de Europese regeringsleiders in 2000 voor de zoveelste keer waren uitgelopen op nationale koehandel achter gesloten deuren, met het magere Verdrag van Nice als resultaat.

Onderstaand artikel is gepubliceerd in ‘Constitutie: kunst of vliegwerk?’, Europese Beweging Nederland, Den Haag, 8 januari 2004.

GroenLinks en de Europese Grondwet

GroenLinks heeft zich, samen met andere groene partijen in Europa, van meet af aan ingezet voor het bijeenroepen van een Conventie om een Europese Grondwet te ontwerpen. Het voorstel kon worden verwezenlijkt toen de onderhandelingen tussen de Europese regeringsleiders in 2000 voor de zoveelste keer waren uitgelopen op nationale koehandel achter gesloten deuren, met het magere Verdrag van Nice als resultaat.
Een Conventie, die in meerderheid uit parlementariërs zou bestaan en in het openbaar zou vergaderen, kon de Europese Unie aan betere spelregels helpen, zo verwachtte GroenLinks. Die verwachting is uitgekomen. De blauwdruk voor een Europese Grondwet die de Conventie heeft ontworpen maakt de EU democratischer, doorzichtiger en besluitvaardiger.

Vanuit GroenLinks perspectief zet de ontwerp-Grondwet belangrijke stappen vooruit:

Meer macht voor het Europees Parlement.
De Europese volksvertegenwoordiging is de grote winnaar van de Europese Conventie. Volgens de ontwerp-Grondwet wordt zij medewetgever op het gebied van asiel en justitie en bij de hoofdlijnen van het landbouw- en visserijbeleid. Tot nu toe besloot alleen de Raad van Ministers hierover, achter gesloten deuren. Beïnvloedingsmogelijkheden voor NGO’s vooraf ontbraken goeddeels, evenals democratische verantwoording achteraf. Dat leverde vaak beroerde wetgeving op. Het Europees Parlement krijgt ook het laatste woord over de hele Europese begroting en over handelsverdragen. De Europese verkiezingen zullen aan belang winnen. Voor GroenLinks is interessant dat de nieuwe bevoegdheden van het Europarlement juist de beleidsterreinen betreffen waarop we tot nu toe de meeste kritiek hadden.

Minder geheimhouding.
De Raad van Ministers wordt verplicht om, net als het Europees Parlement, in het openbaar te vergaderen over wetgeving. Het recht van burgers op toegang tot informatie gaat gelden voor alle EU-instellingen.

Minder bemoeizucht.
Nationale parlementen kunnen aan de noodrem trekken wanneer zij vinden dat de Europese instellingen hun bevoegdheden overschrijden. Het Europees Parlement kan de Europese Commissie (het dagelijks bestuur van de EU) terugfluiten wanneer wetgeving niet goed wordt omgezet in uitvoeringsregels. Daardoor is er voor europarlementariërs minder reden om allerlei details vast te leggen in wetten.

Grotere besluitvaardigheid.
Door het verdwijnen van het vetorecht van lidstaten wordt de EU besluitvaardiger op het gebied van asiel en misdaadbestrijding. Ook de rechten van werknemers en zelfstandigen die in een ander EU-land werken kunnen beter worden geregeld.

Betere rechtsbescherming.
Burgers krijgen meer instrumenten om zich tegen de EU te verweren wanneer deze hun grondrechten aantast. Het EU-Grondrechtenhandvest wordt bindend. Dit omvat niet alleen klassieke grondrechten, zoals het verbod op discriminatie, maar ook sociale grondrechten zoals het recht op sociale bescherming, onderwijs en gezondheidszorg. Het handvest waarborgt het recht op asiel voor vluchtelingen. De EU treedt tevens toe tot het Europees Verdrag over de Rechten van de Mens. Daarmee wordt aan de bestaande interne juridische controle, door het Europees Hof van Justitie in Luxemburg, een externe controle toegevoegd: die van het Mensenrechtenhof in Straatsburg.

Burgerinitiatief.
Voor het eerst krijgt de EU een vorm van directe democratie: het burgerinitiatief. Burgers kunnen een wetsvoorstel op de agenda van de Europese instellingen zetten, als zij daarvoor een miljoen handtekeningen uit verschillende landen verzamelen. De drempel van een miljoen is zeker haalbaar: na de uitbreiding volgend jaar telt de EU maar liefst 450 miljoen inwoners. Het burgerinitiatief biedt kansen voor bijvoorbeeld milieu- en dierenbeschermingsorganisaties om de EU aan te zetten tot voortvarender beleid. Zo hebben actiegroepen van omwonenden van vliegvelden, van Schiphol tot Athene, die door de Groene fractie in het Europees Parlement waren bijeengebracht, onlangs besloten om een handtekeningenactie op te zetten voor een Europees verbod op nachtvluchten.

Europese minister van Buitenlandse Zaken.
De EU krijgt een eigen minister van Buitenlandse Zaken, die het buitenlands beleid van de lidstaten coördineert. Deze minister moet opkomen voor de internationale rechtsorde en mag namens de EU spreken in de VN-Veiligheidsraad. Hij of zij zal moeten opstappen wanneer het Europees Parlement het vertrouwen opzegt.

Vaste voorzitter Europese Raad.
Het wisselend voorzitterschap, waardoor een dubieuze figuur als Berlusconi zich nu ‘voorzitter van de EU’ mag noemen, verdwijnt. De Europese Raad van regeringsleiders krijgt een vaste voorzitter. Diens bevoegdheden zijn gelukkig beperkt. Wanneer de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, een sterkere voorzitter krijgt dan Prodi, hoeft deze zich niet te laten overvleugelen door de nieuwe Raadsvoorzitter. Dat is in het Nederlands belang, want de Commissie heeft meer oog voor de belangen van kleinere lidstaten dan de Europese Raad. De Commissie laat zich leiden door regels, in de Raad telt vooral de macht.

Zwakke punten
Natuurlijk valt er ook kritiek te leveren op de voorgestelde Grondwet. GroenLinks had het vetorecht verder willen terugdringen bij sociaal beleid, (milieu)belastingen en buitenlandse politiek. Op het gebied van strafrecht zijn de bevoegdheden van de EU juist te ruim omschreven. Een minister van Buitenlandse Zaken alleen volstaat niet om tot een eensgezinder buitenlands beleid te komen, dat een tegenwicht kan vormen voor de Amerikaanse spierballenpolitiek. Het is een gemiste kans dat het Europees Parlement de voorzitter van de Europese Commissie wel mag benoemen, maar dat regeringsleiders uitmaken wie de kandidaat is.

De Europese Conventie heeft echter bepalingen opgenomen die het mogelijk maken om in de toekomst, zonder grondwetswijziging, de Europese spelregels te verbeteren. De ontwerp-Grondwet is als het ware op de groei gemaakt. Zonder Grondwet daarentegen vallen we terug op de huidige Europese verdragen, die een veel groter tekort aan democratie kennen. De voorgestelde Grondwet garandeert geen groen en progressief beleid, maar vergroot wel de mogelijkheden om daarvoor te strijden, binnen en buiten het Europees Parlement.

Ontwerp-Grondwet niet openbreken
Dezelfde regeringen die eerder deelnamen aan de openbare discussies in de Conventie en tekenden voor het resultaat, voelen zich vrij om de bereikte compromissen weer open te breken nu zij hun zegje kunnen doen achter de gesloten deuren van de zogenaamde Intergouvernementele Conferentie (IGC). Als alle nationale eisen worden gehonoreerd voordat de Europese regeringsleiders de definitieve Grondwet vaststellen, blijft er niets over van de democratische vernieuwingen waarover de Conventie het eens werd. Sterker nog, we kunnen zelfs met minder democratie eindigen. Een voorbeeld daarvan is het voorstel van minister Zalm en zijn collega-ministers van Financiën, die het Europees Parlement het laatste woord over de niet-verplichte uitgaven en het recht om de EU-begroting te verwerpen willen ontnemen. Het is dan eerst en vooral zaak om het werk van de Conventieleden te verdedigen tegen nationale behoudzucht.

In lijn met deze strategische keuze ziet GroenLinks vooral ruimte voor verbetering bij die onderwerpen die de Conventie heeft laten liggen: de modernisering van de beleidsartikelen in deel III van de Grondwet en de invoering van een soepeler procedure voor toekomstige herziening van deze artikelen. Het is bijvoorbeeld absurd dat de artikelen over het Europese landbouwbeleid nog steeds de doelstellingen uit 1958 bevatten, productieverhoging voorop. De nieuwe doelstellingen die hier (te) langzaam voor in de plaats komen, zoals plattelandsontwikkeling, dierenwelzijn en behoud van biodiversiteit, ontbreken in de Grondwet. Het is bemoedigend dat het Italiaanse voorzitterschap eind november heeft voorgesteld om alsnog een artikel over dierenwelzijn toe te voegen aan deel III. Verdere verbeteringen zijn nodig.

Referendum
De Tweede Kamer heeft onlangs haar goedkeuring gehecht aan het initiatief-wetsvoorstel van GroenLinkser Farah Karimi om een raadplegend referendum te houden over de Europese Grondwet. De kansen op goedkeuring door de Eerste Kamer liggen goed. Als de ontwerp-Grondwet de IGC overleeft zonder al te veel democratische averij, zal GroenLinks waarschijnlijk campagne voeren vóór de Grondwet. Is het masochisme, een referendum uitlokken over iets waar je voor bent? Ongetwijfeld, maar een referendum is ook de bevestiging van het feit dat de EU met deze Grondwet het tijdperk van de technocratie en de voldongen feiten achter zich laat. Zonder de instemming van de burgers kan geen Europese democratie tot stand komen.

Ans Zwerver is internationaal secretaris a.i. in het partijbestuur van GroenLinks
Richard Wouters is beleidsmedewerker van GroenLinks in het Europees Parlement

Laat een reactie achter

Dagboek Archief

Aangedreven door Movable Type 4.38